ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ

ΡΗΝΑ ΚΑΤΣΕΛΛΗ

 ΝΙΚΟΣ ΚΡΑΝΙΔΙΩΤΗΣ

 Η ΕΠΟΧΗ ΚΑΙ ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Η αρχική αιτία για να ασχοληθώ ουσιαστικά με το λογοτεχνικό έργο του Νίκου Κρανιδιώτη και να καταλήξω στην έκδοση αφτου του βιβλίου είναι πανομοιότυπη με αφτη για τη μονογραφία που έγραψα και εξέδοσα για τον Ανδρέα Χριστοφίδη το 1995: η πρόταση του Κυπριακού Κέντρου ΠΕΝ να γράψω κριτική λογοτεχνική μελέτη για να δημοσιεφτει στη σειρά λογοτεχνικών πορτρέτων Κυπρίων συγγραφέων, που εκδίδει φιλόπονα στα ελληνικά και στα αγγλικά.

Αποδέχτηκα για πολλούς λόγους. Πρώτα ο Λαογραφικός Όμιλος Δημαρχείου Κερύνιας -μαζί με ομάδα φίλων, μαθητών και εκτιμητών του έργου του- πρωτοστάτησε να πραγματοποιηθεί τιμητική εκδήλωση στις 28 Σεπτέμβρη 1990 στη Λευκωσία. Ως Γραμματέας του Λαογραφικού Ομίλου είχα σημαντική εφθύνη και ήμουν ένας απο τους πέντε Κερυνιώτες ομιλητές. Οι άλλοι τέσσερεις ήταν ο Κρίνος Ελισσαίου, ο δρ. Αριστείδης Λαπίθης, ο Λέανδρος Ζαχαριάδης και ο Γεώργιος Σαββίδης, που μίλησαν για άλλες πλευρές των δραστηριοτήτων του, ως Κερυνιώτη, δασκάλου, πολιτικού /διπλωμάτη και ως ανθρώπου.

Το 2000 επιμελήθηκα το υλικό της εκδήλωσης, που εκδόθηκε σε βιβλίο, με πρόταξη δυο κεφαλαίων για τον γιο του, Γιάννο Κρανιδιώτη και τον εγγονό του, Νικόλα, που ως γνωστό αδικοχάθηκαν σε αεροπορικό δυστύχημα, το 1999.

Οι υποχρεώσεις μου αφτες με έκαναν να μελετήσω για πρώτη φορά συστηματικά το έργο του, μια και στο τέλος του βιβλίου, που έχει τίτλο «Της Κερύνειας μας-Κρανιδιώτες Νίκος, Γιάννος, Νικόλας», προστέθηκε επιλογή ποιημάτων του Νίκου Κρανιδιώτη, που περιέχουν άμεσες αναφορές στην Κερύνια.

Όμως υπάρχουν και άλλοι λόγοι. Πρώτα ο Νίκος δεν έχει μόνο γενέθλια πόλη του την Κερύνια, το σημαντικό είναι πως το λογοτεχνικό του έργο σφραγίστηκε απο αφτο το γεγονός. Μετά την τουρκική εισβολή, που είχε θλιβερό αποτέλεσμα να εκδιωχθουν οι Ελληνοκύπριοι κάτοικοι απο την πόλη και την επαρχία -που απο το 1974 κατέχεται απο τα τούρκικα στρατέβματα- η Κερύνια στην ποίησή του γίνεται σύμβολο και βασικό σημείο αναφοράς. Μόνο για τούτο, ως εκτοπισμένη Κερυνιώτισσα, θα ένιωθα την ανάγκη να εμβαθύνω στο έργο του.

Δεν εξαντλούνται όμως εδω οι αφορμές. Όπως αναφέρω στο τέλος της ομιλίας μου το 1990: «η πρώτη συλλογή διηγημάτων του, σε καιρούς δύσκολους, αμέσως μετά τον δέφτερο παγκόσμιο πόλεμο, άφησε πολλά απούλητα αντίτυπα των διηγημάτων του και των «Κυπριακών Γραμμάτων», που αποθήκεψε στο αγρόκτημα του θείου του, του Σταυρή του Λόρτου, όπου υπήρχαν δεκάδες δωμάτια, σταύλοι, αχερωνάρια, φούρνοι, ακόμα και διπλός ελιόμυλος με δυο τεράστιες μυλόπετρες. Τούτα τα απούλητα αντίτυπα χρησίμευαν κυρίως κάθε Σάββατο για προσάναμμα του φούρνου, στη διαδικασία ψησίματος του βδομαδιάτικου ψωμιού. Εκεί έρχονταν όλα τα πρωτοξάδελφα -καμία τριανταριά τότε- περιμένοντας ζεστό κουλούρι. Εγω, μικροσκοπική αμελητέα ύπαρξη στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού Σχολείου, τα μετροφυλλούσα και τα διάβαζα με δέος, χωρίς να καταλαβαίνω και πολλά πράματα.

Δεν ξέρω αν, όσοι εξηγούν ορισμένα γεγονότα σημειολογικά, μπορούν να ισχυριστούν πως η προθυμία του πατέρα μου, του Σταυρή του Λόρτου, να αποθηκέψει αφτα τα βιβλία, πέρα απο τη συμβολή τους στο πύρωμα του φούρνου για το ψήσιμο του βδομαδιάτικου ψωμιού μας, είχε και επιπτώσεις στη μικρή του κόρη. Αν είναι έτσι, σίγουρα χρωστώ στο Νίκο Κρανιδιώτη κάτι πολύ πιο ουσιαστικό και καίριο απο τα λίγα τούτα λόγια.»

Το φωτογραφικό υλικό στο βιβλίο είναι πλούσιο και στο μεγαλύτερο μέρος του πρώτη φορά παρουσιάζεται, συμπληρώνοντας την έρεβνά μου. Ελπίζω πως, ο τόμος αφτος, μαζί με το υλικό της εκδήλωσης του 1990, διασώζουν μερικά πράγματα μιας εποχής της κατεχόμενης πόλης μας, φωτίζουν τις κερυνιΏτικες καταβολές του Νίκου Κρανιδιώτη και αποτελούν συμβολή στη μελέτη του έργου του.

Για τη μελέτη μου χρησιμοποίησα το πλούσιο αρχειακό υλικό που μου παραχώρησε πρόθυμα η Χρύσω Κρανιδιώτη, αφού με δέχτηκε στο σπίτι της στην Αθήνα το Νιόβρη του 2001. Λίγο αλλά σημαντικό υλικό μου προμήθεψε ο συμμαθητής και φίλος Δώρος απο το αρχείο του πατέρα του Σάββα Χρίστη. Ο διεφθυντης του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου, Δρ. Κ. Γιαγκουλλής, μου επέτρεψε να ρίξω μια ματιά στο φάκελλο του Νίκου Κρανιδιώτη, που διατηρείται στο Κέντρο. Χρήσιμη ήταν η βιβλιογραφία που μου έστειλε και επέτρεψε να χρησιμοποιήσω ο Φοίβος Σταυρίδης.

Όχι λιγότερο ευχαριστω τα αδέλφια του Νίκου Κρανιδιώτη Γλυκερία Σκοπελίτη, Αντρέα και Γιάννη για τις πληροφορίες που μου έδωσαν, καθως και την κόρη του, Λήδα Καραϊτίδη.

Το κείμενο διάβασαν ο Δώρος Χρίστης και Παναγιώτης Αβραάμ. Οι παρατηρήσεις τους με βοήθησαν να βελτιώσω αρκετές ατέλειες που εντόπισαν. Για τούτο τους ευγνωμονω. Η Θεοφανώ Κυπρη είχε τη καλοσύνη να διαβάσει με προθυμία το τελικό κείμενο και να κάνει ουσιαστικές παρατηρήσεις, διορθώνοντας και τα ορθογραφικά και γραμματικά λάθη. Αυτο δεν σημαίνει πως της καταλογίζονται οποιαδήποτε λάθη του βιβλίου μου, που βαραίνουν αποκλειστικά εμένα, όπως και η ιδιομορφία της γραφής της γλώσσας που ακολουθώ.

Μέρος των τυπογραφικών εξόδων του βιβλίου αυτου καλύφθηκε χορηγία των Πολιτιστικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Παιδείας Πολιτισμού.

 

Ρήνα Κατσελλή

Προσφυγιά 2001