The Cyberdesert

Ημερίδα Τελειόφοιτων τμήματος Θεολογίας- Πανεπιστημίου Αθηνών
Ζητήματα Βιοηθικής: Ορθόδοξη Προσέγγιση και Προβληματισμοί
Διορθόδοξο Κέντρο της Εκκλησίας της Ελλάδος - Πέμπτη 7 Μαϊου 1998


Βιοηθική και το ήθος της Ορθοδοξίας

Μαρίνα Μ. Robb B.A. (Hons)


 

Εισαγωγή

“Τα τελευταία πενήντα χρόνια”, παρατηρεί ο Jean Bernard, καθηγητής της Ιατρικής Σχολής των Παρισίων, “η ιατρική σημείωσε πολύ μεγαλύτερη πρόοδος απ'ό,τι στους προηγούμενους πενήντα αιώνες”[1]Όντως, στις μέρες μας οι επιστήμες, και κυρίως η ιατρική και η βιολογία, έχουν φέρει στο προσκήνιο καινούριες δυνατότητες και λύσεις σε ορισμένα βιολογικά και ιατρικά ζητήματα της ανθρώπινης ζωής. Οι προγονοί μας δεν θα μπορούσαν καν να διανοηθούν αυτή την εξέλιξη. Πώς να φανταστούν, άλλωστε, το παιδί του σωλήνα, τις μεταμοσχεύσεις, τη γενετική θεραπεία μεσώ DNA, και το περιβόητο προβατάκι Dolly; Οι εξελίξεις αυτές προκάλεσαν και προκαλούν καινούριες προοπτικές για τον άνθρωπο στη βιολογική του διάσταση. Όμως προκαλούν και νέα διλήμματα. Πώς θα τα αντιμετωπίσουμε;

Το γεγονός ότι τα προβλήματα είναι καινούρια δεν πρέπει να μας ανησυχεί, ούτε να μας κλονίζει. Αναφορές στα θέματα αυτά μπορούμε να εντοπίσουμε σε όλη τη μακρά πορεία της ανθρώπινης ιστορίας. Ως γνωστόν, από την εποχή του Ιπποκράτη, η ιατρική επιστήμη είχε πάντοτε την ηθική της διάσταση, με τη θέσπιση κανόνων ανθρωπιάς: μεγαλοψυχία, ευσπλαχνία, αφοσίωση, αφιλοκέρδεια. Όμως, από την δεκαετία του 60 και έπειτα, τα διλήμματα που προξένησε και έθεσε η σύγχρονη ιατρική απαιτούσαν μια νέα ηθική επιστήμη, μια καινούργια ιατρική ηθική. Έτσι, σήμερα, έχουμε την επιστήμη της βιοηθικής. Η βιοηθική ως επιστήμη μελετάει τρία βασικά πράγματα[2]:

  1. Την αρχή της ζωής (εξωσωματική γονιμοποίηση, εκτρώσεις κ.ο.κ.)
  2. Την παράταση της ζωής (αιμοκάθαρση, μεταμόσχευσες κ.ο.κ)
  3. Το τέλος της ζωής (ευθανασίας, δωρεές σωματικών οργάνων κ.τ.λ)

Η συνάδελφος μίλησε προηγουμένως για τη ζωή και τον θάνατο στην Ορθόδοξη Παράδοση. Τώρα πλέον το έδαφος είναι πρόσφορο να διαπιστώσουμε τη σημασία που έχουν αυτά τα δυο θέματα ακόμα και για τη βιοηθική. Σκοπός της εισηγήσεώς μου δεν είναι να ορίσω τα πλαίσια μιας Ορθόδοξης βιοηθικής, και θεωρώ πώς ούτε η ημερίδα αυτή φιλοδοξεί να βρει λύσεις στα διλήμματα που εμφανίζονται λόγω των εξελίξεων της βιολογίας και της ιατρικής. Σκοπός μας είναι να διερευνήσουμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο, εμείς οι Ορθόδοξοι, να μπορούμε να εξετάζουμε τα βιοηθικά θέματα και ζητήματα.

Πριν από τη διερεύνηση αυτού του πλαισίου είναι απαραίτητο να προηγηθεί, υπό το πνεύμα του ήθους της Ορθοδοξίας, μια σωστή κατανόηση για το τι μπορεί να προσφέρει η ηθική εν γένει, και κυρίως είναι απαραίτητο να αποκτήσουμε βασική γνώση της ηθικής της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Την αρχαία ελληνική λέξη ηθική[3], την χρησιμοποιεί ο Αριστοτέλης στα γνωστά "Ηθικά" του. Προέρχεται από το "ήθος" και σχετίζεται με την λέξη "έθος". Και οι δυο λέξεις δηλώνουν την συνήθεια. Η ηθική, γενικά, ασχολείται με τη συμπεριφορά και τον τρόπο ζωής του ανθρώπου, και προσπαθεί να αξιολογήσει τις πράξεις του.

Πρέπει να λεχθεί πως η Εκκλησία έχει το δικό της φρόνημα, σχετικά με τον χαρακτήρα και τον τρόπο ζωής του ποιμνίου Της, που δεν έχουν καμιά σχέση με τα ηθικά συστήματα της φιλοσοφίας η της μετα-σχισματικής θεολογίας της Δύσεως. Η ηθική της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι βασισμένη στο "πιστεύω" της. Στην κυριολεξία η Ορθοδοξία δεν έχει ηθική, δεν έχει δηλαδή κανόνες και νόμους ηθικής συμπεριφοράς, αλλά έχει ήθος. Το ήθος και το έθος στην Ορθοδοξία είναι στενά συνδεδεμένα με την άσκηση. Ορθοδοξία και άσκηση δεν νοούνται έξω από το χώρο της Εκκλησίας. Επίσης η ηθική της Ορθοδοξίας θεμελιώνεται στην Αποκάλυψη του Θεού, στη Σωτηριώδη Οικονομία Του. Βασική προϋπόθεση Ορθόδοξης ηθικής[4] αποτελεί η διδασκαλία της Εκκλησίας ότι ο Θεός είναι Δημιουργός, Τριαδικός, κοινωνία προσώπων εν αγάπη και ότι ο άνθρωπος επλάσθη κατ΄εικόνα και καθ'ομοίωσιν Του. Είναι, επίσης, η διδασκαλία ότι ο πεπτωκός άνθρωπός είχε ανάγκη τη λύτρωση, και πως "ο Λόγος σαρξ εγένετο" για τη σωτηρία των ανθρώπων. Είναι ο θρίαμβος του Χριστού κατά του διαβόλου και η οντολογική Του νίκη εναντίον της αμαρτίας και του θανάτου με την σταύρωσή Του και την ανάσταση Του. Είναι η παρουσία του Αγίου Πνεύματος στην Εκκλησία την Πεντηκοστή. Είναι η μυστηριακή κατανόηση της ζωής γενικά, η μεταμόρφωση του ανθρώπου, και πρωτίστως η πορεία του προς τη θέωση. Ο στόχος του ανθρώπου είναι αυτή η θέωση - η αναζήτηση της θεοπτίας και η μέθεξη του Θεού. Τα παραπάνω είναι βασισμένα στην Αγιογραφική και Αγιοπατερική Παράδοση της Εκκλησίας.

Σήμερα όταν οι Ορθόδοξοι θεολόγοι καταπιάνονται με ζητήματα βιοηθικής, συναντούν δυσκολίες από το γεγονός ότι δεν υπάρχουν ρητές αναφορές για τα ζητήματα αυτά στις πηγές. Παρά αυτές τις δυσκολίες, η σωστή κατανόηση της ανθρωπολογίας μεσώ του Ορθοδόξου φρονήματος θα βοηθήσει να βρεθεί δρόμος προς μια διέξοδο από τα προβλήματα αυτά. Σύμφωνα με την ιατρική και τη βιολογία ο άνθρωπος έχει διάφορα μοναδικά φυσικά χαρακτηριστικά, όπως π.χ. σαράντα έξι χρωματοσώματα, που τον καθιστούν μέλος του ανθρώπινου γένους, που τον κάνουν homo sapiens. Η ψυχολογία, η κοινωνιολογία και οι άλλες ανθρωπιστικές επιστήμες (humanitas) μπορούν επίσης να μας δώσουν ένα ορισμό του “τι είναι ο άνθρωπος” - αλλά η κατ' εξοχήν ανθρωπολογία είναι η ανθρωπολογία της θεολογίας. Μόνο αυτή μπορεί να εκφράσει τι ακριβώς, πράγματι συνιστά τον άνθρωπο. Και εφ' όσον η βιοηθική ασχολείται σχεδόν αποκλειστικά με τον άνθρωπο, μια μικρή παρουσίαση περί της Ορθόδοξης ανθρωπολογίας, ως έκφρασης του Ορθοδόξου ήθος, είναι απαραίτητη.

Θα ξεκινήσω από μια φράση της Θ. Λειτουργίας του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, γνωστή σε όλους μας. Κατά την διάρκεια της Θ. Λειτουργίας, λοιπόν, ο ιερέας χαμηλοφώνως λέγει το εξής: “Ο Θεός ο Άγιος... ο εκ του μη όντος εις το είναι παραγαγών τα σύμπαντα - ο κτίσας τον άνθρωπον κατ' εικόνα σην και ομοίωσιν”. Η φράση αυτή είναι σημαντική αφού δίνει μια σωστή θεώρηση της Ορθόδοξης διδασκαλίας περί του ανθρώπου. Έχει δύο σκέλη:

Ex Nihilo:
Ο Θεός είναι δημιουργός του κόσμου “εκ του μη όντος”, ex nihilo. Αυτό σημαίνει ότι δεν τον δημιούργησε από προϋπάρχουσα ύλη αλλά “εκ του μηδενός”. Τίποτε απολύτως δεν υπήρξε πριν από τη δημιουργία, ούτε χρόνος, ούτε χώρος - μόνο ο Άναρχος Θεός, ο “όντως Ων”, ο “Εγώ ειμί” της Παλαιάς Διαθήκης. Η σημασία του γεγονός αυτού για την συζήτηση μας για την Βιοηθική είναι πολύπλευρη.

  1. Υπάρχει τεράστια, χαώδης διαφορά μεταξύ του Άναρχου Θεού και των κτισμάτων που έχουν μια αρχή, και εξαρτώνται από τον Θεό. Η θεολογία στην αληθινή της διάσταση, ως θεοπτία, ασχολείται με τον Θεό, με το Άκτιστο, ενώ η επιστήμη ασχολείται με το επιστητό, με τον κτιστό κόσμο. Δεν θα πρέπει να υπάρχει σύγχυση μεταξύ τους .[5]
  2. Η εκ του μηδενός δημιουργία του κόσμου δια της Ακτίστου ενεργείας του Θεού είναι έκφραση της ελεύθερης βουλήσεως και θελήσεως Αυτού. Δεν είναι κατ' ανάγκη, αλλά καρπός της αγάπης και της ελευθερίας Του. Έτσι πρέπει να θεωρούμε την κτίση ως κάτι θετικό. “και είδε ο Θεός τα πάντα, όσα ποίησε, και ίδου καλά λίαν”.

Στο σημείο αυτό θα ήθελα να ανοίξω μια παρένθεση περί του ανθρωπίνου σώματος. Πολλές φορές, ακόμα και σήμερα, επικρατεί η λανθασμένη άποψη ότι για την Θεολογία η ύλη και το σώμα είναι κάτι κακό. Αν εξετάζουμε την παράδοση μας πιο προσεχτικά θα ειδούμε ότι συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Ο άνθρώπος είναι μια ψυχοσωματική οντότητα και ο χωρισμός της ψυχής από το σώμα , ο θάνατος δηλαδή, θεωρείται ως κάτι αφύσικο. Το σώμα δεν είναι η φυλακή της ψυχής όπως λέγει η Πλατωνική φιλοσοφία. Αντιθέτως, υπάρχει μία ενότητα σώματος και ψυχής, που εκφράζεται και στη λατρεία της Εκκλησίας, καθώς προσευχόμαστε συνεχώς για την υγεία σώματος και ψυχής. Όπως γράφει ο Μητροπολίτης Περγάμου, Ιωάννης[6]: “Η Ορθόδοξη λειτουργική ζωή, επιδεικνύει γνήσια μέριμνα για το σώμα και τις ανάγκες του, έχει την ύλη σε ημερησία διάταξη σε τέτοιο βαθμό, ώστε όχι μόνο ο άρτος και ο οίνος να ταυτίζονται με τον Κύριο, αλλά και τα ξύλα και τα χρώματα να γίνονται τρόπον τινά ενσαρκώσεις των αγίων και τα οστά και τα λείψανα τους φορείς και εκφράσεις αγιαστικής προσωπικής παρουσίας.” Μια απόδειξη της αλήθειας αυτής είναι η ενανθρώπηση του Λόγου.

Ο Θεάνθρωπος Χριστός προσέλαβε όλη την ανθρώπινη φύση, σώμα και ψυχή[7]. Όταν απέθανε στο Σταυρό χωρίστηκε η ψυχή από το σώμα, όμως δεν χωρίστηκε η θεότητα . Το σώμα παρέμενε στο τάφο, μαζί με την θεότητα ενώ η ψυχή Του κατέβηκε στον Άδη πάλι μαζί με τη θεότητα. Το ίδιο βλέπουμε στα Ιερά λείψανα των Αγίων όπου “Παρά το χωρισμό του σώματος από τη ψυχή δεν χωρίστηκε η Χάρη του Θεού, αλλά παρέμεινε στα σώματά τους...” [8] Έτσι βλέπουμε ότι η μέθεξη της άκτιστης ενεργείας και χάρης του Θεού δεν είναι μόνο για την ψυχή, αλλά και για το σώμα - για τον άρτιο άνθρωπο. “Τα λείψανα των αγίων είναι πραγματικά μέλη του Σώματος του Χριστού”[9]. Και εμείς ως μέλη της Εκκλησίας, έχουμε την δυνατότητα να γινόμαστε άγιοι, να φτάσουμε στη θέωση, να φύγουμε από την ατομικότητά μας και να γινόμαστε πρόσωπα μέσα σε μια κοινωνία ευχαριστίας. Να γινόμαστε ένα με τον Χριστό, ως μέλη του Σώματος Του.

Imago Mundi: Ο άνθρώπος είναι εξ ορισμού κτίσμα - αλλά μέσα στην κτίση έχει μια ξεχωριστή θέση και αποστολή. Είναι η κορωνίδα της και έχει ένα διττό χαρακτηριστικό στην φύση του, το πνεύμα και την ύλη. Κατά την θεολογία του Αγ. Γρηγορίου Νύσσης ο άνθρωπος είναι “μεθόριος” συμμετέχει και του νοητού και του αισθητού κόσμου. Έτσι ο άνθρωπος είναι imago mundi, ένας καθρέπτης της όλης κτίσεως, ένας μικρόκοσμος. Έτσι μπορεί να καταστεί συνδετικός κρίκος μεταξύ κτιστού και άκτιστου. Ο άνθρωπος γίνεται μεσίτης μεταξύ του ουρανού και της γης. Άν το σώμα ήταν μόνο ένδυμα της ψυχής δεν θα μπορούσε να επωμιστεί αυτό τον ρόλο. Δεν θα ήταν ιερέας της Δημιουργίας. Ο άνθρωπος προσφέρει την κτίση προς δόξα Θεού ξεκινώντας με το ίδιο του το σώμα, όπως γράφει χαρακτηριστικά ο απόστολος Παύλος :“ουκ οίδατε ότι το σώμα υμών ναός του έν υμίν Αγίου Πνεύματος εστιν, ου έχετε από Θεού και ούκ έστε εαύτον; .....δοξάσετε δη τον Θεόν εν τω σώματι ήμων” [Α' Κορ. στ' , 19-20] ...“ Παρακαλώ ούν ημάς, αδελφοί, δια των οικτήρμων του Θεού, παραστήσαι τα σώματα ημών θυσίαν ζώσαν, αγίαν, ευάρεστόν τόν Θεώ, τήν λογική λατρειάν ημών...” [Ρωμ. ιβ'. 1] Έτσι επαναλαμβάνω ο χωρισμός του σώματος από την ψυχή, ο θάνατος, δεν είναι ή φυσική κατάσταση του ανθρώπου - είναι μάλλον αποτέλεσμα της πτώσεως, και έτσι παραφυσικόν γεγόνος.

Imago Dei:
Ας γυρίζουμε στο δεύτερο σκέλος της φράσης της θ. Λειτουργίας που αναφέρεται στο βιβλίο της Γενέσεως ότι ο άνθρωπος είναι κατ' εικονα και καθ' ομοίωσιν Θεού. Η εικόνα του Θεού στον άνθρωπο σημαίνει ότι έχουμε την δυνατότητα να συμμετέχουμε στην ζωή του Τριαδικού Θεού, κατά χάριν. Το καθ' ομοιωσίν είναι η πραγματοποίηση της δυνατότητας αυτής. Η εικόνα του Θεού στον άνθρωπό είναι αυτό που τον διαφοροποιεί από τα ζώα. Πολλοί σχετίζουν το “κατ' εικόνα” με τη λογική του ανθρώπου. Όμως πρέπει να ψάξουμε αλλού για να εντοπίσουμε την ιδιαιτερότητα του άνθρώπου, αφού ακόμα και τα ζώα έχουν κάποια βασική λογική και κάποια συνείδηση. Είπαμε ότι ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο ελεύθερα. Είναι αυτή η ελευθερία που κάνει τον άνθρωπο εικόνα Θεού. Γράφει χαρακτηριστικά ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης
[10] “Εάν ο άνθρωπος επλάσθη πράγματι κατ' εικόνα Θεού προς τον σκοπόν να τελειωποιηθή και ομοιάση εις τον Θεόν, τούτο δύναται να κατωρθώση μονον δια της πνευματικής ασκήσεως και βουλήσεως, διότι μόνο διά της πνευματικής ελευθερίας δύναται ο άνθρωπος να γίνει τώ Θεώ όμοιος κατά την αγάπη” Η ελευθερία του ανθρώπου είναι όμως σχετική -εφόσον ο άνθρωπος είναι κτιστός και δεν μπορεί να ξεφύγει αυτό το “δεδομένο.” Μόνο ο Θεός που δημιουργεί “εκ του μηδενός” είναι απολύτως ελεύθερος.. “Ο άνθρωπος δεν αποκτά απόλυτη ελευθερία με τη βιολογική του γέννηση,” παρατηρεί ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου, Ιερόθεος, “μπορεί όμως να αποκτήσει απόλυτη ελευθερία με την αναγέννησή του και τη βίωση της ζωής του Χριστού”[11]. Και όπως συνεχίζει ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης [12]“Ο άνθρωπος δεν επλάσθη, ίνα εύρη ικανοποίησιν των εν εαυτώ φυσικών δήθεν ιδιοτελών και ευδαιμονιστικών ορέξεων, και ούτω καταντήση ακίνητος και απαθής. Τουναντίον εδημιουγήθη προς τον σκοπό να αγαπά τον Θεόν και τον συνάνθρωπόν του με την αυτήν αγάπην, ην έχει ο Θεός προς τον κόσμο”. Έτσι χαρακτηριστικό στοιχείο του ανθρώπου είναι το αυτεξούσιο, που πρέπει να το χρησιμοποιήσει με αναφορά στο Θεό. Εφ' όσον ο άνθρωπος είναι κατ' εικόνα Θεού ο Θεός μάς έδωσε κάποιες ευθύνες απέναντι στην υπόλοιπη κτίση. Μας έκαμε οικονόμους Του και συνεργούς Του. Ακόμα και μετά την πτώση ο άνθρωπος παρέμεινε οικονόμος της κτίσεως - παρ' όλο που τώρα είναι, καταστροφικός και λειτουργεί σύμφωνα με το ανθρώπινο θέλημα και όχι με εκείνο του Θεού.

Οικονόμοι- η θέση του ιατρού και του επιστήμονα

Μήπως με την μικρή δογματική έκθεσή μου νομίζατε ότι έχω ξεχάσει το θέμα μας - την βιοηθική; Ήσως να αναρωτιέστε ποία σχέση υπάρχει ανάμεσα στην τοποθέτηση του άνθρώπου ως οικονόμου και ιερέα της κτίσεως στην αρχή του κόσμου και τα σύγχρονα βιο-τεχνολογικά προβλήματα; Απλούστατα, όπως ανά τους αιώνες ο άνθρωπος άσκησε αυτή την αποστολή με την καλλιέργεια διαφόρων φυτών και λουλουδιών, την ανατροφή ζώων, την ανάπτυξη διαφόρων τεχνολογιών -έτσι και σήμερα αυτή η αποστολή του συνεχίζεται μέσω της επιστήμης.. “Ο ιατρικός γενετιστής”, γράφει ο π. Δημήτριος Δημοπουλος[13], “ο ιατρός, ο εμβρυολόγος, ο εξελικτικός βιολόγος, συμμετέχουν στο Θεοδώρητο έργο της οικονομίας και της ιάσεως.” Ουδέποτε αγνόησε η Εκκλησία την ωφελεία της επιστήμης και ειδικά της ιατρικής. Στην παράδοσή μας έχουμε αγίους όπως οι Άγιοι Ανάργυροι, ο άγιος Παντελεήμονα, ο άγιος Δωρόθεος και άλλοι - έχουμε τα πρώτα νοσοκομεία , ιατρεία και θεραπευτήρια ήδη από το 4ο αιώνα - με την γνωστή Βασιλειάδα.. Στο κάτω-κάτω ο Θεός μας έδωσε ιατρούς. Στην Αγία Γραφή διαβάζουμε τα εξής λόγια: “Τίμα ιατρόν προς τας χρείας αυτού τιμαίς αυτού, και γαρ αυτόν έκτισε Κύριος. Παρά γαρ Υψίστου εστίν ίασις, ...επιστήμη ιατρού ανυψώσει κεφαλήν αυτού, και εναντί μεγιαστάνων θαυμασθήσεται. Κύριος έκτισε έκ γής φάρμακα, και ανήρ φρόνιμος ου προσοχθιεί αυτοίς.” 'Ετσι είναι φανερο ότι η ιατρική και η βιολογία είναι έργο ιερό, είναι Θεού χάρισμα. Η Ορθοδοξία δεν είναι μια ιεροκρατία ή θεολογοκρατία και έτσι πρέπει να αναγνωρίζουμε την θέση που έχουν στην Εκκλησία μας και οι ιατροί και οι βιολόγοι - που καλούνται να γίνουν - όπως όλοι μας-συνεργοί του Θεού. Πως θα γίνει κάτι τέτοιο;

Λοιπόν, πρόσφατα ο πατέρας Ιωάννης Breck[14] έκανε μερικές καίριες ερωτήσεις στο θέμα αυτό. Θέλω να αναφερθώ σε αυτές: Πως θα ασκήσουμε μια αυθεντική συνέργια, ή συνεργασία μεταξύ ανθρώπου και Θεού, έτσι ώστε οι επιλογές μας και οι αποφάσεις μας περί της ζωής και του θανάτου να συμμορφώνονται απολύτως και πιστώς στο Θείο Θέλημα; Πώς πρέπει να ενεργήσουμε ώστε να γίνει η προς Θεόν αγάπη το αληθινό θεμέλιο στο όποιο θα κτίσουμε όλες τις σχέσεις μας, και ειδικά τις σχέσεις μας με αυτούς που πάσχουν από αρρώστιες και αναπηρίες; Στην λειτουργική γλώσσα, πως θα ενεργήσουμε υπεύθυνα έναντι στο άλλο πρόσωπο με ένα τρόπο που θα πραγματοποιούμε το καθήκον μας, το βασικό ιερατικό ρόλο το “ εαυτούς και αλλήλους και πάσαν την ζωήν ημών Χριστώ τω Θεώ παραθώμεθα ”; Πως θα εφαρμόσουμε βιο-ιατρικές αποφάσεις που θα εκτιμούν πλήρως την αναλογία που υφίσταται μεταξύ της προσφοράς του ανθρώπου και της προσφοράς της θείας Ευχαριστίας: “Τα Σα εκ των σων σοι προσφέρομεν, κατά πάντα, και δια πάντα ”;

Η σύγχρονη επιστήμη, λοιπόν, έχει κάνει τα “αδύνατα δυνατά”. Η πορεία της επιστήμης δεν εμποδίζεται και δεν γυρίζει πίσω, και φυσικά δεν πρέπει να γίνει αυτό. Η σημερινή εκκοσμικευμένη κοινωνία που ζητάει την υλική ανάπαυση και την ηδονή δεν μπορεί να αγνοήσει την νέα ιατρική τεχνολογία, δεν μπορεί να αφήσει αυτό που πραγματοποιεί εκείνα που μέχρι πρόσφατα ονειρευόταν μόνο. Και έτσι τίθεται η ηθική ερώτηση “Αφού μπορούμε να κάνουμε κάτι σημαίνει ότι πρέπει να το κάνουμε;” Κατά πόσο η επιθυμία μας να κάνουμε παιδί ή να μην κάνουμε παίδι, να αποφύγουμε τον πόνο, να παρατείνουμε την ζωή μας, ή ακόμα να τελειώνουμε την ζωή μας είναι σύμφωνα με την προοπτική του ανθρώπου όπως εκφράζεται μέσα στο ήθος της Ορθοδοξίας.; Κατά ποσό θα μας οδηγήσει στη δοξολογία, στην θέωση - θα μας αγιάσει; Και κατά πόσο θα μας απομακρύνουν από αυτό το τελικό προορισμό μας; Πιστεύω ότι οι απορίες αυτές θα βρουν μια σωστή απάντηση μόνο μέσα από το φρόνημα της Εκκλησίας. Η Εκκλησία ως κιβωτός σωτήριας, που δεν χωράει μόνο τους ιερείς και τους θεολόγους αλλά χωρεί και τους πιστούς ιατρούς, βιολόγους, γενετιστές, και επιστήμονες θα μας κυβερνά έξω από τον πέλαγος των διλημμάτων και προβληματισμών. Πάνω απ' όλα πρέπει να σιωπήσουμε, να σταματήσουμε τις πολλές συζητήσεις και κουβέντες και να μαζευτούμε ως μια κοινωνία προσώπων, ως μέλη του Σώματος του Χριστού, του πρώτου και κατ'εξοχήν Ιατρού των ψυχών και των σωμάτων, και να αναφέρουμε μέσω προσευχής τα σημερινά ηθικά μας προβλήματα στον Πλάστη - με την πίστη και την ελπίδα ότι αυτό που θα κάνουμε θα είναι σύμφωνα με το θέλημά Του. Όπως γράφει ο Απόστολος “Μη συσχηματίζεσθε τω αιώνι τούτω, αλλά μεταμορφούσθαι τη ανακαινώσει του νοός ημών, εις το δοκιμάζειν υμας τι το θέλημα του Θεού, το αγαθόν και ευάρεστον και τέλειον”.


Υποσημειώσεις

1.Bernard, Jean, H Βιοηθική, μεταφράση: Ελένη Σπάνου, Αθήνα 1996, σ.6

2.Breck, John, Bioethical Dilemmas and Orthodoxy, in Sourozh, No.71. February 1998, σ.1

3.Η.Θ.Ε. στο λήμμα "Ηθικής" και "Ηθος"

4.Βλ. Harakas, Stanley Orthodox Christianity and Bioethics, Greek Orthodox Theological Review, Vol.31, No.1-2, 1986

5.Για σχέσεις Θεολογίας και Επιστήμης βλ. Βλάχου, Ιερόθεου, Μητροπολίτης Ναυπάκτου,
- Ορθόδοξη Θεολογία και Επιστήμη , Θ' Θεολογικό συνέδριο της Ι.Μ. Ναυπακτού και Αγ. Βλασίου, Ναύπακτο 31 Ιαν.-2 Φεβ. 1998, υπό εκδόση

6.Ζηζιούλας, Ιωάννη, Μητροπολίτη Περγάμου, Η Κτίση ως Ευχαριστία, Αθήνα 1992 σ.27

7.Εδώ αναφέρω όσα γράφει ο Μητροπολίτης Ναυπακτού, Ιερόθεος για τα ιερά λείψανα στο βιβλίο του -Το πρόσωπο στην Ορθοδοξή Παράδοση, Λειβαδειά, 1994, σ. 267- 283

8.ένθ.ανωτ σ.267

9.ένθ.ανωτ.

10. Ρωμανίδου, π. Ιωάννου, Το προπατορικό αμάρτημα, 2η έκδοση, Αθήνα 1989 σ.100

11. ο Μητροπολίτης Ναυπακτού, Ιερόθεος, Το πρόσωπο στην Ορθοδοξή Παράδοση, σ.290

12.Ρωμανίδου, ένθ.ανωτ.

13. Βλ. Demopoulos, Rev. Dr. Demetrios, Theological Aspects of Human Genome Manipulation Specialist Conference on Bioethics, Syndesmos of Orthodox Youth, Crete Greece 31 October -3 November 1997

14. Breck, ένθ.ανωτ σ. 3


Βιβλιογραφία

Bernard, Jean, H Βιοηθική, μεταφράση: Ελένη Σπάνου, Αθήνα 1996

Βλάχου, Ιερόθεου, Μητροπολίτης Ναυπάκτου,
- Ορθόδοξη Θεολογία και Επιστήμη , Θ' Θεολογικό συνέδριο της Ι.Μ. Ναυπακτού και Αγ. Βλασίου, Ναύπακτο 31 Ιαν.-2 Φεβ. 1998, υπό εκδόση
-Το πρόσωπο στην Ορθοδοξή Παράδοση, Λειβαδειά, 1994

Breck, John, Bioethical Dilemmas and Orthodoxy, in Sourozh, No.71. February 1998

Constantelos, Demetrios J. , Byzantine Philanthropy and Social Welfare, New York 1991

Γιανναρά, Χρίστου, Η Ελευθερία του Ήθοους, Αθήνα 1989

Demopoulos, Rev. Dr. Demetrios, Theological Aspects of Human Genome Manipulation Specialist Conference on Bioethics, Syndesmos of Orthodox Youth, Crete Greece 31 October -3 November 1997

Engelhardt, Tristam. H. Jr., An Orthodox Approach to Bioethics, in Living Orthodoxy in the Modern World , ed. Andrew Walker and Costas Cavas, SPCK, 1998

Harakas, Stanley Orthodox Christianity and Bioethics, Greek Orthodox Theological Review, Vol.31, No.1-2, 1986

Ζηζιούλας, Ιωάννη, Μητροπολίτη Περγάμου, Η Κτίση ως Ευχαριστία, Αθήνα 1992

Ρωμανίδου, π. Ιωάννου, Το προπατορικό αμάρτημα, 2η έκδοση, Αθήνα 1989

Singer, Peter, Practical Ethics,Cambridge University Press 1979

Σταυροπούλου, Αλεξάνδρου Μ., “Ηθική Συμβουλευτική Προσέγγιση στις Συγχρονές Τεχνικές Αναπαραγωγής του Ανθρώπου”, Ανατύπο από τον χαρηστήριο τόμο προς τιμήν Αρχιεπισκόπου Αλβανίας Αναστασίου (Γιαννουλάτου), Αθήνα 1997

Ware, Kallistos, Bishop of Diokleia, “The Orthodox Way”, St. Vladimir's Seminary Press 1995