ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΝΕΡΟΦΙΔΟ

ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΝΕΡΟΦΙΔΟ

Natrix natrix cypriaca

Εισαγωγή:  Το νερόφιδο της Κύπρου είναι ένα από τα πιο σπάνια είδη φιδιών στην Κύπρο και κινδυνεύει να εκλείψει.  Αναφέρθηκε για πρώτη φορά από τον Δρ. J. Sibthorp που επισκέφθηκε την Κύπρο το 1787.  Ο ερπετολόγος Boulenger στον κατάλογο του "On Reptiles and Batrachians from Cyprus" (Για τα ερπετά και τα βατράχια της Κύπρου) το 1883 καταγράφει το νερόφιδο ως Tropidonotus natrix.  Αυτό το φίδι αν και στο παρελθόν ήταν κοινό στην Κύπρο, ο πληθυσμός του από τις αρχές του 1960 μειώθηκε σημαντικά και πιστεύετο ότι είχε εξαφανιστεί. Το 1992 ο H. Wiedl εντόπισε έναν αριθμό νερόφιδων του οποίου όμως ο πληθυσμός είναι πολύ μικρός και χρειάζεται τη λήψη προστατευτικών μέτρων.

Εξάπλωση: Βορειοδυτική Αφρική, Ιβηρία, Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, Κεντρική Αγγλία, Σκανδιναβία, μέχρι τον 67ο Ν, Βόρειες χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, Κορσική, Σαρδηνία, Ιταλία, Σικελία, Βαλκάνια, Ελλάδα, αρκετά μεσογειακά νησιά, Τουρκία, Νότια Ρωσία, Βόρεια Περσία, Ασία μέχρι τη λίμνη Baikal. Οι πλείστοι συγγραφείς το θεωρούν υποείδος ενδημικό της Κύπρου με το όνομα Natrix natrix cypriaca.

Εξάπλωση στην Κύπρο: Βρίσκεται σε περιοχές που αρχίζουν από το επίπεδο της θάλασσας και φθάνουν σε υψόμετρο 700 μ.  Συγκεκριμένα συναντάται σ' ένα φράγμα και ένα ρυάκι στους βόρειους πρόποδες του Τροόδους και σε μια λίμνη στο ανατολικό μέρος του νησιού.  Στην περιοχή Αετόκρεμνος στο Ακρωτήρι, που είναι το αρχαιότερο αρχαιολογικό σημείο της Κύπρου, ανακαλύφθηκαν απολιθώματα του Natrix Natrix.  Αυτό δείχνει ότι το φίδι αυτό ζούσε στην Κύπρο πριν από 10,000 χρόνια, κάτι που δηλώνει ότι ήταν απομονωμένο για αρκετό χρονικό διάστημα, ώστε να δικαιολογεί θέση υποείδους.

Αναγνώριση: Το μήκος του σώματος του είναι 100 εκ. ενώ το θηλυκό είναι λίγο μεγαλύτερο από το αρσενικό.  Δεν έχει δηλητήριο, έχει μια καλοσχηματισμένη στρογγυλεμένη κεφαλή, και στρογγυλή κόρη ματιού.  Το χρώμα του ποικίλει, στην Κύπρο δε υπάρχουν τρεις χαρακτηριστικές παραλλαγές χρωμάτων.  Το συνηθισμένο χρώμα είναι γκρίζο, ασπροκίτρινο μέχρι σκούρο καφέ, με στρογγυλές μαύρες βούλες ή γραμμές στο μέσο και στα πλαϊνά μέρη του σώματος.  Επίσης υπάρχουν αρκετά με μαύρο χρώμα και ένας αριθμός μαυροκαφέ, σημαδεμένα με φωτεινές κηλίδες τα οποία ονομάζονται picturata.  Κατά πάσα πιθανότητα πρέπει να είναι υβρίδια μεταξύ των ατόμων με κανονικό χρώμα και των ατόμων με μαύρο χρώμα.  Το λέπι πριν την έδρα είναι μοιρασμένο ενώ στις έχιδνες δεν είναι.  Όμως και στα δύο είδη τα λέπια της πλάτης είναι καρινοειδή.

Συνήθειες:  Κινείται την ημέρα και είναι κυρίως φίδι του νερού γι' αυτό προτιμά να ζει σε υγρές περιοχές, ρυάκια και φράγματα.  Όταν κάποιος το ενοχλήσει προσπαθεί να ξεφύγει στο νερό και καταδύεται.  Το νερόφιδο είναι άριστος κολυμβητής και κυνηγά τη λεία του μέσα στο νερό.  Δε δαγκώνει αλλά προσπαθεί να αμυνθεί αποβάλλοντας από τους αδένες της έδρας του δύσοσμο υγρό.  Το νερόφιδο συναντάται από το τέλος Μαρτίου μέχρι το τέλος Οκτωβρίου.  Το ζευγάρωμα γίνεται μεταξύ Μαΐου - Ιουνίου και η εναπόθεση των αυγών μεταξύ Ιουλίου και Αυγούστου. Η εκκόλαψη γίνεται μεταξύ Σεπτεμβρίου και Οκτωβρίου.  Με βάση στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από φίδια σε εγκλωβισμό, ο αριθμός των αυγών κυμαίνεται από 4-9.  Οι χώροι τοποθέτησης των αυγών στη φύση είναι άγνωστοι.

Τροφή:  Η τροφή του αποτελείται κυρίως από βατράχους (Rana levantina) και σπάνια ψάρια (Cyprinus carpio).

Εχθροί:  Οι βασικοί εχθροί του είναι ο άνθρωπος που τα σκοτώνει από αμάθεια, καθώς επίσης και άλλα φίδια.

Προστατευτικά μέτρα:  Φαίνεται ότι ένας βασικός λόγος που μπορεί να τα οδηγήσει στην εξαφάνιση του είδους είναι η συλλογή από Κύπριους και ξένους συλλέκτες για εμπλουτισμό ιδιωτικών συλλογών, για εκθέσεις ή και για εμπόριο.  Οι βιότοποι των νερόφιδων πρέπει να προστατευτούν από τυχόν κινδύνους που προέρχονται από τη ρύπανση, την αποξήρανση κ.λ.π. που μπορεί να αποβούν καταστροφικοί για τα νερόφιδα.

Τέλος, τα νερόφιδα όπως προαναφέρθηκε, δεν είναι δηλητηριώδη και δεν προκαλούν καμιά απολύτως ζημιά στον άνθρωπο ή στις ανθρώπινες δραστηριότητες.  Γι' αυτό ο άνθρωπος δεν πρέπει να τα σκοτώνει.  Αντίθετα, θα πρέπει να τα προστατεύει γιατί αποτελούν πραγματικό στολίδι των κυπριακών υγροβιότοπων. 

Κυπριακό Νερόφιδο

(συνηθισμένο χρώμα)

Κυπριακό Νερόφιδο

(μαύρο)

Κυπριακό Νερόφιδο

(κηλιδωτό)

Κυπριακή Έχιδνα - φίνα

(Vipera lebetina)