Επιδημιολογική έρευνα

- Epidemiological recearch -

Η συχνότητα του Σακχαρώδη Διαβήτη

σε Υπερτασικούς Κυπρίους

Επιδημιολογική έρευνα

- Epidemiological recearch -

Η συχνότητα του Σακχαρώδη Διαβήτη

σε Υπερτασικούς Κυπρίους

Μάριος Γ. Ιωαννίδης, Γεώργιος Α. Παπαγεωργίου, Κώστας Ι. Αναστασιάδης

Υπερτασική Κλινική, Παθολογικό τμήμα, Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού, Λεμεσός, Κύπρος

Διεύθυνση: Παθολογικό τμήμα Γεν. Νοσ. Λεμεσού Τηλέφωνο: 05 - 330777

Fax: 05 -330783

 

Περίληψη

Η επιδημιολογική μελέτη σε 372 Κυπρίους ασθενείς πάσχοντες με ιδιοπαθή υπέρταση έδειξε ότι ένα σημαντικό ποσοστό (5.4%) αυτών των ασθενών, παρουσιάζει επιπρόσθετα Σ.Δ.. Περαιτέρω μελέτη της Σ.Κ. των μη διαβητικών υπερτασικών ασθενών έδειξε ότι ένα εξ ίσου σημαντικό ποσοστό (5.4%) παρουσιάζει Σ.Δ. και ένα ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό (14.6%) έχει επηρεασμένη Σ.Κ.. Δεν βρέθηκε διαφορά μεταξύ υπερτασικών ανδρών και γυναικών που είχαν Σ.Δ., ή είχαν παθολογική ή επηρεασμένη Σ.Κ.. Με δεδομένες τις επιπλοκές των δύο νόσων, η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία του Σ.Δ. σε υπερτασικούς ασθενείς πρέπει να γίνει συνείδηση.

Λέξεις ευρετηρίου: Διαβήτης, Υπέρταση, Κύπρος.

Summury

IOANNIDES MG, PAPAGEORGIOU GA, ANASTASSIADES CJ: The incidence of Diadetes Mellitus in Hypertensive Cypriots.

Hypertensive Clinic, Department of Internal Medicine, Limassol General Hospital, Limassol, Cyprus

Epidemiological study of 372 Cypriots suffering from essential hypertension showed that a significant percentage (5.4%) of these patients has diabetes mellitus (D.M.). In addition the glugose tolerence (G.T.) of the non diabetic hypertensive patients revealed D.M. in 5.4% and impaired G.T. in 14.6% of these patients. There was no difference in the incidence of D.M. and diadetic or impaired G.T. between men and women. D.M. is an independent risk factor for cardiovascular disease and sould always be excluted in every hypertensive patient.

Key words: Diabetes; Hypertension; Cyprus.

Summury

The incidence of Diadetes Mellitus in Hypertensive Cypriots.

Epidemiological study of 372 Cypriots suffering from essential hypertension showed that a significant percentage (5.4%) of these patients has diabetes mellitus (D.M.). In addition the glugose tolerence (G.T.) of the non diabetic hypertensive patients revealed D.M. in 5.4% and impaired G.T. in 14.6% of these patients. There was no difference in the incidence of D.M. and diadetic or impaired G.T. between men and women. D.M. is an independent risk factor for cardiovascular disease and sould always be excluted in every hypertensive patient.

Key words: Diabetes; Hypertension; Cyprus.

 

 

Εισαγωγή

Ο σακχαρώδης διαβήτης (Σ.Δ.) και η υπέρταση είναι δύο από τις πιο συχνές παθήσεις στο δυτικό κόσμο. Είναι γνωστό ότι η συχνότητα της υπέρτασης σε ασθενείς με Σ.Δ. τύπου δύο (Σ.Δ. Τ2) είναι περίπου διπλάσια απ' ότι στους μη διαβητικούς(1).Η συχνότητα της υπέρτασης σε Σ.Δ. αυξάνει με την ηλικία. Ασθενείς με ιδιοπαθή υπέρταση είναι επιρρεπείς να εμφανίσουν Σ.Δ. Τ2(2),αν και μερικές μελέτες απέτυχαν να αποδείξουν συσχέτιση υπέρτασης και Σ.Δ.(2).Σύμφωνα με αναφορές του υπουργείου υγείας της Κύπρου η συχνότητα των διαβητικών στην Κύπρο ανέρχεται στο 8%, δεν υπάρχουν όμως αναφορές μέχρι τώρα για τη συχνότητα των διαβητικών ανάμεσα σε υπερτασικούς ασθενείς. Οι ασθενείς με συνύπαρξη υπέρτασης και Σ.Δ. είναι ιδιαίτερα επιρρεπείς σε παθήσεις των στεφανιαίων, εγκεφαλικών και περιφερικών αγγείων, καθώς και σε διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, νεφροπάθεια και νευροπάθεια. Γι' αυτό η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία του Σ.Δ. στους υπερτασικούς είναι πολύ σημαντική στην προσπάθεια πρώτον για πρόληψη των επιπλοκών αυτών και δεύτερον για καλύτερη ρύθμιση της υπέρτασης(3).

 

Σκοπός

Σκοπός αυτής της μελέτης είναι η διερεύνηση:

α) της συχνότητας του Σ.Δ. σε Κυπρίους υπερτασικούς

β) της συχνότητας του μη γνωστού λανθάνοντα Σ.Δ. στον ίδιο πληθυσμό

γ) της συχνότητας που είναι επηρεασμένη η σακχαραιμική καμπύλη (Σ.Κ.).

Υλικό - Μέθοδος

Σαν υλικό για τη μελέτη χρησιμοποιήθηκαν οι ασθενείς της Υπερτασικής κλινικής του Νοσοκομείου Λεμεσού, που καταγράφονται και παρακολουθούνται με βάση πρωτόκολο σε ηλεκτρονικό υπολογιστή. Οι ασθενείς αυτοί μελετήθηκαν με λεπτομέρεια και βρέθηκε ότι πάσχουν από ιδιοπαθή υπέρταση. Στο σύνολο αυτών που μελετήθηκαν, καταγράφτηκε η ύπαρξη ή όχι Σ.Δ. στο ατομικό ιστορικό τους. Στους ασθενείς που δεν είχαν ιστορικό Σ.Δ. έγινε εξέτασης Σ.Κ., με βάση πρωτόκολο που καθιερώθηκε από το National diabetic data group και εγκρίθηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας(4). Eάν δύο ώρες μετά τη λήψη 75gr γλυκόζης, η γλυκόζη του ορού ήταν > 180 mg/100 ml η εξέταση θεωρήθηκε θετική και εάν η γλυκόζη του ορού ήταν μεταξύ 121 και 180 mg/100 ml θεωρήθηκε επηρεασμένη.

 

Αποτελέσματα

Πίνακας 1. Αριθμός και ποσοστό υπερτασικών ασθενών, ανδρών και γυναικών με ή χωρίς Σ.Δ.

Table 1. Number and percentage of hypertensive patients, men and women with or without D.M.

 

Υπερτασικοί ασθενείς

Ν (%)

Υπερτασικοί ασθενείς με Σ. Διαβήτη

Ναι Όχι

Ν (%) Ν (%)

Άνδρες

178 (47.8)

13 (3.5) 165 (44.3)

Γυναίκες

194 (52.2)

7 (1.9) 187 (50.3)

Σύνολο

372 (100.0)

20 (5.4) 352 (94.6)

Στον πίνακα 1 φαίνονται οι υπερτασικοί ασθενείς με ιστορικό Σ.Δ. ή όχι. Δεν υπήρχε στατιστική διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών που είχαν ή όχι Σ.Δ. ( Χ² = 1.82 ).

Πίνακας 2. Αριθμός και ποσοστό υπερτασικών ασθενών, ανδρών και γυναικών χωρίς Σ.Δ. με παθολογική, επηρεασμένη και φυσιολογική Σ.Κ.

Table 2. Number and percentage of hypertensive patients, men and women without D.M. with diabetic, impaired and normal G.T.

 

Υπερτασικοί ασθενείς

Ν (%)

Υπερτασ. ασθενείς με Σακχαραιμική Καμπύλη

Παθολογική Επηρεασμένη Φυσιολογική

Ν (%) Ν (%) Ν (%)

Άνδρες

86 (42.0)

6 (3.0) 13 (6.3) 67 (32.7)

Γυναίκες

119 (58.0)

5 (2.4) 17 (8.3) 97 (47.3)

Σύνολο

205 (100.0)

11 (5.4) 30 (14.6) 164 (80.0)

Στον πίνακα 2 φαίνονται οι 205 υπερτασικοί ασθενείς που έκαμαν Σ.Κ., από τους 352 που δεν είχαν ιστορικό Σ.Δ..

Δεν υπήρχε στατιστική διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών που είχαν θετική, επηρεασμένη ή φυσιολογική Σ.Κ. ( Χ² = 0.47 ).

Συζήτηση

Από τα ευρήματά μας φαίνεται ότι ένα ποσοστό 5.4% των υπερτασικών γνώριζαν ότι πάσχουν από Σ.Δ., ενώ ένα μεγάλο ποσοστό 20.0% που δεν το γνώριζαν για να πάρουν τα απαραίτητα μέτρα, είχαν παθολογική ( 5.4% ) ή επηρεασμένη ( 14.6% ) Σ.Κ.. Αν στο ποσοστό των γνωστών διαβητικών προστεθεί το ποσοστό των ασθενών με παθολογική Σ.Κ. (με πιθανή μικρή απόκλιση του από αυτό των 147 ασθενών που δεν έκαμαν Σ.Κ.), το ποσοστό των διαβητικών στους ελεχθέντες υπερτασικούς ασθενείς ανεβαίνει στο 10.8%. Δεν βρέθηκε διαφορά στις αναλογίες ανδρών και γυναικών με ή χωρίς Σ.Δ., ούτε αυτών με παθολογική, επηρεασμένη ή φυσιολογική καμπύλη.

Διεθνείς επιδημιολογικές μελέτες έχουν δείξει τη στενή σχέση μεταξύ Σ.Δ. Τ2 και υπέρτασης που την ανεβάζουν στο 50%, δηλαδή οι μισοί διαβητικοί τελικά εμφανίζουν υπέρταση. Παρόμοια, ασθενείς με υπέρταση είναι επιρρεπείς σε Σ.Δ. Τ2(1) και έχουν επηρεασμένη Σ.Κ..

Στις Η.Π.Α. ο Σ.Δ., η υπέρταση και ο συνδυασμός τους παρατηρούνται συχνότερα μεταξύ των μαύρων και των Ισπανών και ειδικά στα ηλικιωμένα και τα παχύσαρκα άτομα(5,6).

Η εξήγηση που δόθηκε για τη σύνδεση των δύο νόσων σχετίζεται με το Σύνδρομο X ή Reaven's syndrome ( θετική Σ.Κ., υπέρταση, παχυσαρκία και αύξηση των τριγλυκεριδίων )(7).

Σαν αιτία της εκδήλωσης Σ.Δ. στους υπερτασικούς αναφέρεται η ινσουλινοαντοχή και η υπερινσουλιναιμία. Αναφέρεται(4) ότι σε άτομα με φυσιολογικά β κύτταρα του παγκρέατος, σε περίπτωση αυξημένης αντοχής στην ινσουλίνη, παρατηρείται αυξημένη έκκριση ινσουλίνης για να κρατήσει σε ισορροπία το σάκχαρο του αίματος. Η υπερινσουλιναιμία αυτή πιστεύεται ότι είναι η αιτία της υπέρτασης. Όταν όμως τα β κύτταρα δεν μπορούν να αντιδράσουν φυσιολογικά στη μεταβολή του σακχάρου του αίματος τότε εκδηλώνεται Σ.Δ.. Ο μηχανισμός πρόκλησης της αντίστασης στην ινσουλίνη δεν έχει διευκρινιστεί πλήρως, έχουν όμως διατυπωθεί διάφορες υποθέσεις(8).

Η υπερινσουλιναιμία είναι δυνατό να προκαλέσει υπέρταση με την κατακράτηση νατρίου από τους νεφρούς, ή μέσω του συμπαθητικού, ή με την κατακράτηση νατρίου από τη μεμβράνη των λείων μυϊκών κυττάρων των αρτηριών.

 

Συμπέρασμα

Η συχνότητα του Σ.Δ. στην Κύπρο σε άτομα που πάσχουν με ιδιοπαθή υπέρταση είναι γύρω στο 10.8%. Η συχνότητα του λανθάνοντα Σ.Δ. στον ίδιο πλυθησμό βρέθηκε να είναι 5.4%, ενώ η συχνότητα της επηρεασμένης Σ.Κ. 14.6%. Αν υπολογιστεί ότι ένα ποσοστό 1.5 - 6% των ασθενών αυτών θα εκδηλώνουν κάθε χρόνο Σ.Δ.(4), το ποσοστό του θα αυξάνεται ανάλογα.

Το ποσοστό των υπερτασικών που έχουν Σ.Δ. βρέθηκε πολύ χαμηλότερο από το ποσοστό των διαβητικών που αναφέρεται στη διεθνή βιβλιογραφία ότι αναπτύσσουν υπέρταση(1) .

Οι διαπιστώσεις που προκύπτουν είναι ότι ο Κύπριος γιατρός που ασχολείται με την υπέρταση πρέπει να έχει κατά νουν ότι η πιθανότητα συνύπαρξης υπέρτασης και Σ.Δ. είναι σημαντική στον κυπριακό υπερτασικό πληθυσμό και πρέπει κάθε υπερτασικός ασθενής να διερευνάται για την πιθανότητα Σ.Δ.. Το γεγονός ότι η παρουσία Σ.Δ. σε υπερτασικούς όχι μόνο αυξάνει τον κίνδυνο στεφανιαίας νόσου, αλλά και χειροτερεύει την πρόγνωση της ασθένειας(9), και το γεγονός ότι τα εγκεφαλικά επεισόδεια, οι νεφροπάθειες, οι παθήσεις των περιφερικών αγγείων και η αμφιβληστροειδοπάθεια είναι συχνότερες στην συνύπαρξη Σ.Δ. και υπέρτασης καθιστά την έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία του Σ.Δ. αναγκαία.

Από τη μελέτη Malmο(8) διαπιστώθηκε μετά εξαετή παρακολούθηση, ότι η υγειονοδιαιτική παρέμβαση μπορεί να αναστείλει μέχρι 50% την εμφάνιση Σ.Δ. σε ασθενείς με δυσανεξία γλυκόζης ή να υποστρέψει στο ίδιο περίπου ποσοστό κλινικά έκδηλο Σ.Δ. Τ2.

 

Βιβλιογραφία

1. Maxwell SRJ, Barnett AH: The management of hypertension in diabetic patient, in Kendall MS, Kaplan NM, Horton RC (ed): Difficult Hypertension, 1st edition. Martin Duintly Ltd, London, 1995, pp 135 - 151.

2. Epstein M, Sowers JR: Diabetes Mellitus and Hypertension. Hypertension 1992 May, 19(5): 403 - 13.

3. Πουρνάρας Γ, Μακρής Φ, Φιλιππίδης Φ, Κρέσπη Π, Βοττέας Β, Βυθούλκας Ι και άλλοι: Η συμβολή της σωστής ρύθμισης του Σακχαρώδη Διαβήτη στην αντιμετώπιση της Αρτηριακής Υπέρτασης διαβητικών ασθενών. Abstract book του 5ου Πανελληνίου Συνεδρίου Αρτηριακής Υπέρτασης, Αθήνα, 1996 Φεβρουάριος, Συμπλήρωμα: 128.

4. Yudkin J, Alberti MM GK, MCLarty DG, Swi MAB: Impaired Glugose Tolerence. BMJ 1990 Sept, 30: 397 - 401.

5. Wood MH: Current Considerations in Patients with Coexistent Diabetes and Hypertension. Nurse Pract 1996 April: 19 - 31.

6. Skarfors ET, Selinus KI, Lithell HO: Risk factors for developing non-insulin dependent diabetes: a 10 years follow up of men in Upsala. MBJ 1991 Sept, 303: 28.

7. Χριστακόπουλος Π: Υπέρταση και Σακχαρώδης διαβήτης. Congress W 1997, 15: 13.

8. Αθύρος ΒΓ, Κουτόπουλος ΑΓ: Αντίσταση στην ινσουλίνη και ενδογενής υπερινσουλιναιμία ως παράγοντες κινδύνου της στεφανιαίας νόσου. Ελλ Καρδ Επιθ 1995 Φεβρ, 36(1): 28 - 41.

9. Karlson BW, Hjalmarson A, Herlitz I: Does a history of Diabetes Mellitus adversely affect the outcome in Hypertensive patients with acute chest pain? Cor Art Dis 1994, 6: 49 -56.