Η αποστολή του Ελληνισμού σήμερα

Παναγιώτη Ι. Ζέπου

Η αποστολή του Ελληνισμού σήμερα

Είναι πολύπλευρο το πρόβλημα της αποστολής του Ελληνισμού σήμερα και οι διαστάσεις του αγκαλιάζουν πολλά θέματα. Πρέπει λοιπόν να γίνει κάποιος περιορισμός και κάποια επιλογή. Και από τα πολλά θέματα πρέπει να εξαρθούν τα χαρακτηριστικότερα, ανάμεσα τους η ανεξαρτησία και ακεραιότης του ελληνικού χώρου, η πνευματική και κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη του Ελληνισμού, τέλος και η ακτινοβολία του στη διεθνή οικογένεια.

Ι.

Πρώτο και αυτονόητο στοιχείο της αποστολής του σημερινού Ελληνισμού είναι η διασφάλιση του ελληνικού χώρου. Δεν ημπορούμε να ομιλήσουμε για αποστολή του Ελληνισμού, χωρίς χώρο μέσα στον οποίο ο Ελληνισμός να ημπορεί να αναπτύσσει την αποστολή του. Πρέπει, λοιπόν, να αγωνισθούμε να διατηρήσουμε ό,τι έχει αποκτηθεί με αγώνες και με θυσίες και που αποτελεί σήμερα αυτό που αποκαλούμε Ελληνική Πατρίδα.

Βαριά σύννεφα μαζεύονται κατά τα τελευταία χρόνια γύρω μας. Και κανείς δεν ημπορεί να ξέρει αν κάποτε ξεσπάσει κάποια μπόρα. Πρέπει, λοιπόν, να είμαστε έτοιμοι για κάθε ενδεχόμενο. Και μ' ευψυχία και αυτοθυσία να υπερασπίσουμε ό,τι μας ανήκει.

Αυτό μας επιβάλλει η αγάπη μας προς την Πατρίδα και η επίγνωση της Ιστορίας μας. Και ας μη λεχθεί ότι οι έννοιες της Πατρίδας και της Ιστορίας είναι τάχα ξεπερασμένες. Γιατί Πατρίδα και Ιστορία είναι αξίες αιώνιες και ακατάλυτες, που δεν ξεπερνιούνται με εύκολη άρνηση ή με αντιλήψεις δήθεν προοδευτικές.

Πραγματικά, είναι τουλάχιστον αντιφατικό, να αγαπούμε και να σεβόμαστε το ατομικό μας σπίτι και την τοπική μας κοινότητα ή το τοπικό μας χωριό και, αντίθετα, ν' αποστερούμε της αγάπης και τους σεβασμού μας τη γενική και ακέραιη πατρίδα, στα πλαίσια της οποίας ζούμε και πεθαίνουμε, ποτισμένοι στο κοινό πνεύμα που μας συνδέει με όλους τους Ελληνες και με την Ελλάδα ολόκληρη. Είναι αντιφατικό ν' αποδεχόμαστε το «μερικό» και ν' αποκρούομε το «σύνολο». Είναι απαράδεκτο ν' αρνούμεθα την πατρίδα, στην έννοια της οποίας ανήκομε, είτε το θέλομε είτε όχι.

Όσο για την Ιστορία, μάλιστα την ελληνική Ιστορία, αυτή είναι ένα ζωντανό κομμάτι του πολιτισμού μας, που και αυτό, είτε το θέλομε είτε όχι, δεν ημπορούμε να το απαρνηθούμε. Η ζωή μας, η σημερινή μας ζωή, προσδιορίζεται αναγκαστικά από την ιστορία μας. Και είναι πολύ μακρά η ελληνική μας ιστορία, ώστε να ημπορεί να μας χαρίζει άφθονα παραδείγματα, όχι μόνο για να κατανοούμε το σήμερα, αλλά και για να καθορίζομε την πορεία μας στο μέλλον. Η Ιστορία, στοιχείο αναπόφευκτο του πολιτισμού μας, είναι οδηγός ασφαλής ή τουλάχιστον απλώς πολύτιμος για να διαμορφώσουμε το σήμερα και το αύριο. Η Ιστορία της Πατρίδας μας είναι και αυτή στοιχείο της σημερινής μας ζωής που δεν δικαιούμεθα αλλά και δεν ημπορούμε να αρνηθούμε.

II

Στην ελληνική πατρίδα με τη μακρά και φωτισμένη της ιστορία, στόχος του Ελληνισμού πρέπει να είναι η πνευματική και κοινωνική και οικονομική προαγωγή του. Συρρικνωμένος σήμερα ο Ελληνισμός ύστερα από τις διώξεις που υπέφερε στις ξένες χώρες και από τις επίβουλες επιθέσεις αλλοφύλων, έχει σαν μοναδική διέξοδο και σαν μοναδική υποχρέωση για την επιβίωση του την ανάγκη της πνευματικής και κοινωνικοοικονομικής του προαγωγής. Ο συρρικνωμένος Ελληνισμός πρέπει να είναι ισχυρός για να επιζήσει. Και για να είναι ισχυρός, είναι ανάγκη να βελτιώνει συνεχώς την οικονομική του συγκρότηση και την κοινωνική του δομή, καθώς, και προπαντός, και την πνευματική του προαγωγή.

Η έλλογη κοινωνική και οικονομική δομή του Ελληνισμού είναι απαραίτητη για να του δώσει την αναγκαία ομοψυχία, που, και αυτή με τη σειρά της, θα κάμει τον Ελληνισμό ισχυρό, αρκετά ισχυρό, ώστε να ημπορεί να αποκρούει τις αντίρροπες δυνάμεις και να ματαιώνει τις επίβουλες σκέψεις. Η κοινωνική και οικονομική προαγωγή και ευρωστία είναι αυτονόητο στοιχείο στην αποστολή του Ελληνισμού, στοιχείο ενδυναμώσεως της μελλοντικής πορείας του και στοιχείο επιβιώσεως του.

Όμως, κοινωνική και οικονομική προαγωγή είναι λέξη κενή χωρίς παράλληλη προαγωγή και του πνευματικού παράγοντος. Και ο πνευματικός αυτός παράγων, για να προαχθεί, χρειάζεται συνεχή προαγωγή της παιδείας μας.

Αν έτσι στόχος και αποστολή του Ελληνισμού είναι η κοινωνική και οικονομική του προαγωγή, συνάρτηση της προαγωγής αυτής είναι η συνεχής προαγωγή και της παιδείας του. Και όταν ομιλούμε για «παιδεία», δεν εννοούμε απλώς την εκμάθηση γραμμάτων και τη σώρευση γνώσεων. Με τον όρο παιδεία εννοούμε τη «μόρφωση», τη διαμόρφωση του ανθρώπου και το πλάσιμό του, ώστε αυτός να γίνει ικανός να συμβάλει στην ανάπτυξη και την προαγωγή του πολιτισμού μας. Εννοούμε δηλαδή τη διαμόρφωση αληθινού «ανθρώπου», ανθρώπου που να φωτίζεται από την πνευματική παράδοση και να εμψυχώνεται από το δίδαγμα της εθνικής του ιστορίας. Εννοούμε τη διαμόρφωση ανθρώπου που να εμψυχώνει τις προσδοκίες και τα οράματα του Ελληνικού Πολιτισμού με πνεύμα ελεύθερο και υπεύθυνο, ικανό να προκαθορίζει τις τάσεις και τη μορφή και το μέλλον της κοινωνίας και του πολιτισμού μας.

 

ΙΙΙ

Ένας Ελληνισμός μ' επίγνωση της έννοιας της πατρίδας και της ιστορίας του, ισχυρός με τη βελτίωση της κοινωνικής και της οικονομικής του συγκροτήσεως και με πνευματική καλλιέργεια έντονη και ζωντανή, εμψυχωμένη από αληθινή παιδεία, θα είναι ικανός όχι μόνο να διασωθεί, αλλά και ν' ακτινοβολήσει μέσα στα σύγχρονα ισχυρά ρεύματα της διεθνούς επικοινωνίας.

Στην εποχή μας οι αποστάσεις έχουν σμικρυνθεί και η διεθνής δραστη-ριότης με τους ποικίλους διεθνείς οργανισμούς επηρεάζει τη φυσιογνωμία των εθνικών ομάδων και βαθμιαία αλλοιώνει το χαρακτήρα τους. Είναι, λοιπόν, αναπόφευκτο και ο Ελληνισμός να πρέπει ν' αντιμετωπίσει τη νέα αυτή διαμόρφωση ζωής μέσα στα πλαίσια τής νέας διεθνούς οικογένειας. Και το πρό-βλήμά του γίνεται οξύτερο στις παραμονές της εντάξεως του στη σχεδιασμένη ευρωπαϊκή οικογένεια, όπου μοιραία, θα έχει ν' αντιμετωπίσει και άλλους ώριμους ιστορικούς πολιτισμούς.

Μέσα στη νέα αυτή οικογένεια που τείνει να ενταχθεί και ο Ελληνισμός, το πρόβλημα του θα είναι και πρόβλημα επιβιώσεως. Κι αυτό γιατί σήμερα ο Ελληνισμός είναι από την άποψη του πληθυσμού του συρρικνωμένος. Και ασφαλώς δεν ημπορεί αλλά και δεν θέλει να επαναλάβει το ρόλο που κάποτε - κατά τους ελληνιστικούς χρόνους - έπαιξε σαν πολιτιστικός και γλωσσικός ρυθμιστής της ζωής λαών ποικίλων.

Aλλος, λοιπόν, ημπορεί και πρέπει να είναι ο ρόλος και η αποστολή του Ελληνισμού σήμερα, μέσα στα πλαίσια τής διεθνούς οικογένειας που γεννιέται. Και ο ρόλος του αυτός, η αποστολή και ο στόχος του, δεν ημπορεί και δεν πρέπει να είναι άλλος, από την ακτινοβολία της ιστορίας, του πολιτισμού και της παιδείας του.

Με τη μακραίωνα ιστορία του, με τον απαράμιλλο σε διδάγματα πολύχρονο πολιτισμό του και με την παιδεία του, σαν στοιχείο μορφώσεως ελεύθερου και υπεύθυνου ανθρώπου, ο Ελληνισμός ημπορεί όχι μόνον να επιβιώσει, αλλά ημπορεί και ν' ακτινοβολήσει τη δύναμη του μέσα στη δίνη των εθνικών ρευμάτων που κατ' ανάγκη θα διαμορφωθούν στην πολυεθνική διεθνή οικογένεια. Η αποστολή του Ελληνισμού ημπορεί κάποτε ν' αποβεί προσδιοριστική της διεθνούς συνεννοήσεως. Και η προσδιοριστική του δύναμη αυτή θα ημπορέσει να προκύψει, αν ο Ελληνισμός δυναμώσει τη συνείδηση της σημασίας της πατρίδας, της ιστορίας και της παιδείας του, δικαιώνοντας έτσι την παράδοση των χιλιάδων χρόνων που τον συντηρούν και που του δίνουν τη δύναμη όχι μόνον ν' αντέχει, αλλά και να σκορπίζει προς κάθε κατεύθυνση την πολιτιστική του ακτινοβολία.

περ. Ευθύνη, τεύχ. 84, Αθήνα 1978


 

Παναγιώτης Ζέπος (1908-1985)

Γεννήθηκε στην Αθήνα. Νομικός, πανεπιστημιακός καθηγητής, ακαδημαϊκός. Εκτός από την πλούσια πνευματική του δραστηριότητα διετέλεσε υπουργός Εσωτερικών και Παιδείας. Εργα: "Ενοχικόν Δίκαιον Α', Β'" "Η νεωτέρα ελληνική επιστήμη του αστικού δικαίου" κ.ά.

Λέξεις - όροι

ευψυχία: ανδρεία, γενναιότητα

έλλογος: ο σύμφωνος με τη λογική (αντίθ. παράλογος)

ευρωστία: σωματική δύναμη (ρώμη), ρωμαλεότητα, μτφ. δύναμη (π.χ. οικονομική)

δίνη: μτφ. μεγάλη αναστάτωση